Oʻzbekistonda dividend va obligatsiya kuponiga soliq

Barcha maqolalar

«Toshkent» Respublika fond birjasi (UZSE)dagi kompaniya dividend toʻlaganda yoki obligatsiya kupon toʻlaganda, uning qancha qismi soliq? 2026-yilda koʻpchilik jismoniy shaxs investorlar uchun hech qancha: vaqtinchalik imtiyoz aksiyalar boʻyicha dividendlar va korporativ obligatsiyalar foizlarini 2028-yil 31-dekabrgacha soliqdan ozod qiladi. Ushbu qoʻllanmada shu imtiyoz, uning ortidagi umumiy stavka hamda norezidentlar va kompaniyalar uchun qoidalar tushuntiriladi.

Quyidagi har bir qoida lex.uz saytidagi Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksidan olingan va 2026-yil 4-oktabrda, 2026-yil iyuligacha kiritilgan oʻzgartirishlar bilan birga tekshirilgan. Soliq qonunchiligi oʻzgaradi, baʼzan har yili yanvarda, shuning uchun biror raqamga tayanishdan oldin keltirilgan moddalarning amaldagi matnini tekshiring.

Ikki modda, 2026-yil uchun bitta javob

381-modda rezidentlar uchun jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi stavkasini umumiy holda 12% qilib belgilaydi, ikkinchi qismida esa dividendlar va foizlar koʻrinishidagi daromadlarga 5% stavkada soliq solinadi. Bu doimiy, umumiy qoida.

483-modda vaqtinchalik soliq imtiyozlarini sanab oʻtadi. Uning yigirma yettinchi qismi, 2023-yil 28-dekabrdagi OʻRQ-891-son Qonun tahririda (2024-yil 1-yanvardan kuchga kirgan), 2022-yil 1-apreldan 2028-yil 31-dekabrga qadar boʻlgan davrda quyidagilarni belgilaydi:

• Oʻzbekiston rezidenti va norezidenti boʻlgan jismoniy shaxslarning oʻzlariga tegishli aksiyalar boʻyicha dividendlari jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻidan ozod qilinadi;
• norezident yuridik shaxslarning aksiyalar boʻyicha dividendlariga foyda soligʻining 5% stavkasi qoʻllaniladi;
• rezident va norezident jismoniy va yuridik shaxslarning xoʻjalik jamiyatlari obligatsiyalari boʻyicha foizlari jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻidan va foyda soligʻidan ozod etiladi.

Bu ikki modda bir-biriga zid emas. 381-modda hech qanday imtiyoz qoʻllanilmaganda amal qiladigan stavkani belgilaydi, 483-modda esa uni nomi aytilgan davrga oʻchirib qoʻyadi. Shuning uchun 2026-yil 4-oktabr holatiga jismoniy shaxs UZSE dividendidan ham, korporativ obligatsiya kuponidan ham daromad soligʻi toʻlamaydi. Hech narsa oʻzgarmasa, 2029-yil 1-yanvardan bunday toʻlovlarga 381-moddadagi 5% stavka qoʻllaniladi.

Ikki chegarani bilib qoʻyish kerak. Dividend imtiyozi aksiyalar boʻyicha dividendlarni qamrab oladi, masʼuliyati cheklangan jamiyat foydasining taqsimlanishini emas. Obligatsiya imtiyozi xoʻjalik jamiyatlari obligatsiyalarini, yaʼni korporativ obligatsiyalarni qamrab oladi; davlat qimmatli qogʻozlari uchun quyida tasvirlangan alohida, doimiy imtiyoz bor.

2026-yil avgustida qimmatli qogʻozlar bozori regulyatori bu imtiyozlarni 2038-yilgacha uzaytirishni taklif qildi. 2026-yil 4-oktabr holatiga bu qonun emas, taklif: lex.uz saytidagi matnda davr hamon 2028-yil 31-dekabrda tugaydi.

Toʻlov manbaida ushlab qolish: qoʻllaniladigan soliq qanday toʻlanadi

Oʻzbekiston soliq qonunchiligi dividend va foiz toʻlovchisini soliq agenti deb belgilaydi: u soliqni hisoblaydi, ushlab qoladi va byudjetga toʻlaydi, siz esa sof summani olasiz. Rezident jismoniy shaxslar uchun dividendlar va foizlar 375-moddaga koʻra mulkiy daromad boʻlib, 387-moddaga koʻra ularga soliq agenti soliq soladi. 345-moddaga koʻra agent soliqni toʻlov kunidan kechiktirmay toʻlaydi va soʻralganda oluvchiga daromad va ushlab qolingan soliq haqida maʼlumotnoma beradi.

483-moddadagi imtiyoz amal qilar ekan, jismoniy shaxsning dividendi yoki korporativ kuponidan ushlab qolinadigan narsa yoʻq. Agar toʻlovchi baribir soliq ushlab qolgan boʻlsa, undan maʼlumotnoma va tuzatish soʻrang.

Rezident jismoniy shaxslar uchun stavkalar

Faqat tushuntirish uchun olingan raqamlar bilan misol. Aytaylik, sizda bir aksiyaga 200 UZS dividend eʼlon qilgan UZSE kompaniyasining 1,000 ta aksiyasi bor.

• Yalpi dividend: 1,000 × 200 = 200,000 UZS
• 2026-yilda 483-moddaga koʻra soliq: yoʻq, sizga 200,000 UZS toʻlanadi
• Imtiyoz uzaytirilmasa, xuddi shu dividend 2029-yilda toʻlansa, 5% stavkada soliq: 10,000 UZS, sizga 190,000 UZS qoladi

Kupon ham xuddi shunday. Nominal qiymati 1,000,000 UZS, yillik kuponi 18% va yilda ikki marta toʻlanadigan oʻnta obligatsiya har safar 10 × 1,000,000 × 18% ÷ 2 = 900,000 UZS toʻlaydi: 2026-yilda toʻliq, 2029-yildan esa 5% ushlab qolingach 855,000 UZS.

Soliq solinmaydigan daromadlar

378-moddada jismoniy shaxslarning umuman soliq solinmaydigan daromadlari muddatsiz sanab oʻtilgan. Jamgʻaruvchilar uchun ikki band muhim:

• 12-band: davlat zayomlari obligatsiyalari boʻyicha yutuqlar hamda Oʻzbekiston Respublikasi davlat qimmatli qogʻozlari boʻyicha foizlar.
• 13-band: jamgʻarma sertifikatlari va davlat qimmatli qogʻozlari boʻyicha daromadlar, shuningdek banklardagi omonatlar boʻyicha foizlar va yutuqlar.

Demak, 2026-yilda omonat foizlari, davlat qimmatli qogʻozlari, aksiyalar dividendlari va korporativ obligatsiyalar kuponlari jismoniy shaxs uchun daromad soligʻidan ozod. Birinchi ikkitasi doimiy ozod, oxirgi ikkitasi esa 2028-yil 31-dekabrda tugaydigan imtiyozga bogʻliq. Bank omonatlari va obligatsiyalar haqidagi qoʻllanmamizda ular batafsil solishtirilgan.

Norezidentlar uchun stavkalar

• Norezident jismoniy shaxslar: 382-modda Oʻzbekistondagi manbalardan olingan dividendlar va foizlarga 10% stavka belgilaydi, lekin 2028-yil 31-dekabrgacha 483-modda ular uchun ham aksiyalar dividendlari va korporativ obligatsiyalar foizlarini soliqdan ozod qiladi.
• Doimiy muassasasi boʻlmagan norezident kompaniyalar: 353-modda 10% stavka belgilaydi. 2028-yil 31-dekabrgacha 483-modda aksiyalar dividendlari stavkasini 5% gacha pasaytiradi va korporativ obligatsiyalar foizlarini ozod qiladi. 351-moddaga koʻra davlat qimmatli qogʻozlari va oʻzbek yuridik shaxslarining xalqaro obligatsiyalariga soliq solinmaydi.

Ikki tomonlama soliqqa tortishdan qochish toʻgʻrisidagi shartnomalar

Soliq shartnomasi ushlab qolish stavkasini kamaytirishi yoki bekor qilishi mumkin. 357-moddaga koʻra, agar daromad oluvchi toʻlov sanasidan kechiktirmay shartnoma tuzilgan davlatning soliq rezidentligi sertifikatini taqdim etsa va daromadning haqiqiy egasi boʻlsa, soliq agenti shartnoma stavkasini oʻzi qoʻllaydi. Brokeringizdan qanday hujjatlar kerakligini oldindan soʻrang: toʻlov sanasidan keyin kelgan sertifikat oʻsha toʻlovga yordam bermaydi.

Oʻzbekiston kompaniyalari uchun stavkalar

• Dividendlar: 343 va 345-moddalarga koʻra toʻlov manbaida soliq solinadi, soʻng oluvchining oʻz soliq solinadigan bazasiga kiritilmaydi, shuning uchun bitta dividendga ikki marta soliq solinmaydi. 337-moddaning 11-bandi stavkani 5% qilib belgilaydi; 483-modda rezident kompaniyalar uchun uni oʻzgartirmaydi.
• Foizlar: 344-moddaga koʻra odatda foyda tarkibida 15% (337-moddaning 12-bandi), banklar uchun 20% (1-band) stavkada soliqqa tortiladi. 2028-yil 31-dekabrgacha korporativ obligatsiyalar foizlari 483-moddaga koʻra foyda soligʻidan ozod.

Kompaniyalarni soliqqa tortishda alohida holatlar koʻp, shuning uchun biznes bu sharhga emas, oʻz buxgalteriga tayanishi kerak.

Stavkalarning qisqacha xulosasi

2026-yil 4-oktabr holatiga:

• Rezident jismoniy shaxs: aksiyalar dividendlari va korporativ obligatsiyalar foizlari ozod (483-modda), 2029-yildan 5% (381-modda); omonatlar va davlat qimmatli qogʻozlari ozod (378-modda).
• Norezident jismoniy shaxs: aksiyalar dividendlari va korporativ obligatsiyalar foizlari ozod (483-modda); boshqa dividendlar va foizlar 10% (382-modda).
• Norezident kompaniya: aksiyalar dividendlari 5% (483-modda), aks holda 10%; korporativ obligatsiyalar foizlari ozod; davlat qimmatli qogʻozlari ozod (351 va 353-moddalar).
• Rezident kompaniya: dividendlar 5% (337-modda); korporativ obligatsiyalar foizlari ozod (483-modda); boshqa foizlar foyda tarkibida 15%, banklar uchun 20%.

483-moddadagi imtiyozlar 2028-yil 31-dekabrgacha amal qiladi. Shartnoma stavkalari pastroq boʻlishi mumkin.

Bu daromadliligingiz uchun nimani anglatadi

2028-yil oxirigacha rezident jismoniy shaxs korporativ kuponni ham, aksiya dividendini ham toʻliq oladi, xuddi omonat yoki davlat obligatsiyasidagi kabi, shuning uchun eʼlon qilingan stavkalar komissiyalardan oldin qoʻlingizda qoladigan summani solishtiradi. P/E koeffitsienti, dividendlar va dividend daromadliligi maqolasida tushuntirilgan dividend daromadliligi soliqdan oldin koʻrsatiladi, 2026-yilda jismoniy shaxs uchun bu soliqdan keyingisi bilan bir xil.

2028-yildan keyin keladigan pul, masalan uzoq muddatli obligatsiyaning keyingi kuponlari uchun, imtiyoz uzaytirilmasa, 5% stavka bilan reja tuzing; Finmind toʻlovlar taqvimida har bir toʻlov sanasini 2028-yil 31-dekabr bilan solishtiring. Kupon shartlari obligatsiya daromadliligi, kupon va narxi maqolasida tushuntirilgan, listingdagi obligatsiyalar esa UZSE obligatsiyalari sahifasida.

Ushbu maqola faqat taʼlim uchun moʻljallangan va investitsiya maslahati emas. Qimmatli qogʻozlarga investitsiya qilish xavf bilan bogʻliq, jumladan kiritilgan mablagʻni yoʻqotish xavfi ham bor.